Τα Κίτρινα Καπέλα|Κέλλυ Ματαθία- Κόβο

received_877225626045787

“Στα παιδιά. Για να διαλέγουν το φώς από το σκοτάδι. Για να θυμούνται.” Με αυτήν την αφιέρωση ξεκινά η συγγραφέας και εικονογράφος Κέλλυ Ματαθία-Κόβο το βιβλίο της Τα Κίτρινα Καπέλα. 

Η ιστορία ξεκινά σαν προφορική αφήγηση μιας γιαγιάς  “Θυμάμαι πριν πολλά χρόνια…” και αφορά στην οικογένεια Μπε, μια οικογένεια προβάτων που ζούσε αρμονικά μαζί με άλλα ζώα σε ένα καταπράσινο βοσκοτόπι. Ο κύριος και η κυρία Μπε είχαν επτά μικρά προβατάκια των οποίων η ειρηνική ζωή σταδιακά εξαφανίζεται καθώς μια παράξενη απειλή πλανιέται στον αέρα και κάποια θεριά, χωρίς λογική, ζητούν το κακό τους. Τα συναισθήματα κλιμακώνονται από ανησυχία σε φόβο και αγωνία και σύντομα τα πρόβατα βρίσκονται παγιδευμένα και έγκλειστα πίσω από συρματοπλέγματα φορώντας κίτρινα καπέλα ως διακριτικό. [Φωτογραφία 1 κάτω: Φωτογραφία από άρθρο του Marc Santora , NY Times (25-01-2020)]

 

Η οικογένεια Μπε οργανώνει σχέδιο δραπέτευσης με συνεργάτες τον Κόκορα τον Πρωινό και τον Ποντικό τον Τρομερό. Ζητούν με τηλεγράφημα βοήθεια από τον φίλο τους τον Λαγό που του δίνουν το εύστοχο ψευδώνυμο ‘Σωτήρης’ καθώς αποδεικνύεται σωτήρας και περνούν από σκοτεινά μονοπάτια έξω από το παγιδευμένο βοσκοτόπι καταφέρνοντας να κρυφτούν στο βουνό από τα άγρια θεριά. Η οικογένεια Μπε επιστρέφει ελεύθερη πλέον στο σπίτι της ωστόσο τίποτα δεν είναι πια ίδιο με πριν. Προς πείσμα όλων των κακοτυχιών, ξαναθέτουν βάσεις για το νέο τους σπιτικό και παρά τη βαθιά τους λύπη, επιτυγχάνουν την επάνοδο μιας ήρεμης και αρμονικής ζωής στο πράσινο βοσκοτόπι. “Όσο για τα άγρια θεριά… υπάρχουν ακόμα πάνω στα βουνά” κλείνει η συγγραφέας με μια φράση όλο νόημα σκιαγραφώντας το εξαιρετικά επίκαιρο κλίμα.

Και αν η ιστορία των Κίτρινων Καπέλων είναι ιδανική εισαγωγή των μικρών αναγνωστών σε δύσκολα θέματα ιστορικής μνήμης, η εικονογράφηση μοιάζει να συμπληρώνει επάξια το κείμενο. Τα πράσινα και γαλάζια παλ χρώματα σταδιακά δίνουν τη θέση τους στα γκρίζα και μαύρα και η μοναδικότητα των μελών της οικογένειας, αντικαθίσταται  από  ένα πανομοιότυπο τρόμο στις εκφράσεις των προσώπων και ένα κοινό διακριτικό το κίτρινο καπέλο να τσιγκλίζει την μνήμη σαν το κίτρινο αστέρι του Δαυίδ που αναγκάζονταν να φορούν οι Εβραίοι στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Η αυτοπεποίθηση στα πρόσωπα τους μετασχηματίζεται σε φόβο και απελπισία σε κάθε γύρισμα σελίδας.

boy-with-star
Φωτογραφία από το Rhodes Jewish Museum

Το διακριτικό κίτρινο χρώμα ξυλομπογιάς απαντάται στα ριγέ καπέλα που θυμίζουν φυλακή και ζόφο αλλά συνάμα και στο φανάρι που κρατά ο Ποντικός ο Τρομερός για να φέγγει το δρόμο και δίνει μία νότα ελπίδας. Η εικόνα με τα ριγμένα στο χώμα καπέλα φέρνει στο νου τα μπρούτζινα παπούτσια των Εβραίων στην ανατολική όχθη του Δούναβη στη Βουδαπέστη, ένα εικαστικό έργο του σκηνοθέτη Can Togay και του γλύπτη Gyula Pauler για να τιμήσουν τις δολοφονίες των Ούγγρων Εβραίων. (Φωτογραφία 3  κάτω της Alisa Roop Kennedy http://www.atlasobscura.com ) Το πράσινο γιλέκο του κυρίου Μπε αλλά και τα χαρακτηριστικά των επτά παιδιών όπως η κόκκινη τσάντα , η μπλέ γραβάτα, η παλέτα με τα χρώματα,η ροζ πάνα με την παραμάνα του μικρού προβάτου διατηρήθηκαν και εν μέσω αιχμαλωσίας για να τα αναγνωρίσει ο μικρός αναγνώστης στην πορεία της αφήγησης. Ειρωνία αποτελεί το γεγονός ότι ο ενήλικας αναγνώστης γνωρίζει ότι μέσα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης επήλθε η ομοιομορφία της στολής, η γύμνια, η απώλεια ταυτότητας, και τελικά η εξόντωση και η απόλυτη φρίκη.

“Αυτούς που χάθηκαν δεν τους ξέχασαν ποτέ.”

Το Ολοκαύτωμα αλλά και οι μεταπολεμικές δεκαετίες άφησαν βαθιά τραυματισμένες και διχασμένες κοινωνίες στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Η Κέλλυ Ματαθία-Κόβο δεν μιλάει άμεσα για τους Εβραίους καθώς η “Τελική Λύση” των Ναζί αφορούσε και σε πληθυσμούς Ρομά, Σλαβόφωνων καθώς επίσης ομοφυλόφιλων και αντιφρονούντων κομμουνιστών Γερμανών. Η γενοκτονία, το Ολοκαύτωμα, η Shoah (ολοσχερής καταστροφή) για την ισραηλιτική κοινωνία πήρε τα ονόματα αυτά μετά τα 1980. Για πολλά χρόνια υπήρχε αμήχανη σιωπή τόσο στην επίσημη ιστοριογραφία όσο και στην καθημερινότητα. Οι Γάλλοι για χρόνια αποκαλούσαν αυτή την περίοδο ‘indicible’ , δηλαδή ακατανόμαστη (Καβάλα 2015).

Η αποσιώπηση της θηριωδίας και η μεταπολεμική ανάγκη του γενικού πληθυσμού για λησμονιά πάλι εις βάρος των επιζώντων Εβραίων και άλλων μειονοτήτων των στρατοπέδων συγκέντρωσης έλαβε χώρα ακόμη και στην Ελλάδα. Ας μην ξεχνάμε ότι από τους 50000 Εβραίους της προπολεμικής Θεσσαλονίκης μόνο 2000 επέστρεψαν από τα στρατόπεδα, τα βουνά και όπου κρύβονταν τον Οκτώβριο του 1944 (Μπενβενίστε 2014). Παρά την απαλλοτρίωση των επιχειρήσεων και το σφετερισμό των περιουσιών τους, οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης πέτυχαν μία ανασυγκρότηση της κοινότητας τους όπως συνέβη και σε άλλες χώρες της Ευρώπης και σταδιακά διεκδίκησαν το σπάσιμο αυτής της σιωπής που κράτησε δεκαετίες και την ένταξη του Ολοκαυτώματος στη συλλογική μνήμη και ιστοριογραφία. Βιβλία όπως Τα Κίτρινα Καπέλα φέρνουν τα παιδιά κοντά στο γεγονός της γενοκτονίας με έναν τρόπο ήπιο χωρίς εξάρσεις τρόμου αλλά και χωρίς εξωραϊσμό του παρελθόντος και αποτελούν βάση για γόνιμη ευαισθητοποίηση σε θέματα ρατσιστικού μίσους.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη το 2017 και απέσπασε το Βραβείο Εικονοβιβλίου Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου.

 

Ευχαριστούμε πολύ την κ. Εύη Ζιωγάνα για την βιβλιοπρόταση.

Πηγές

Καβάλα Μαρία (2015) “The social and economic reality of the Jewish community of Thessaloniki shortly before elimination (1943) and versions of the local anti-Semitism of the era”, Memorial de la Shoah.

Μπενβενίστε Ρίκα (2014) , Αυτοί που επέζησαν, εκδόσεις Πόλις.

Φωτογραφία 1 κάτω: Φωτογραφία από άρθρο του Marc Santora , NY Times (25-01-2020)

Φωτογραφία 2 από το Rhodes Jewish Museum

Φωτογραφία 3 κάτω της Alisa Roop Kennedy http://www.atlasobscura.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s