Για Nα Aποκατασταθεί Η Kοινωνία Των Πολιτών Πρέπει Να Ξεκινήσουμε Από Τις Βιβλιοθήκες του Eric Klineberg

09klinenberg-superJumboΓια να αποκατασταθεί η κοινωνία των πολιτών πρέπει να ξεκινήσουμε από τις βιβλιοθήκες από τον κοινωνιολόγο Eric Klineberg.

Ο ζωτικής σημασίας αυτός θεσμός παραμελείται την στιγμή ακριβώς που τον έχουμε πιο πολύ ανάγκη.

Είναι ο θεσμός της δημόσιας βιβλιοθήκης απαρχαιωμένος;

Πολλές κοινωνικές ομάδες φαίνεται να το πιστεύουν. Τα τελευταία χρόνια, οι μειώσεις της κυκλοφορίας των βιβλίων σε κάποια μέρη της χώρας (Η.Π.Α) έχουν κάνει διακεκριμένους κριτικούς να ισχυρίζονται οτι οι βιβλιοθήκες πλέον δεν εξυπηρετούν την παραδοσιακή λειτουργία τους. Αμέτρητοι εκλεγμένοι αξιωματούχοι ισχυρίζονται ότι τον 21ο αιώνα – όταν τόσα πολλά βιβλία ψηφοποιούνται, η κουλτούρα υπάρχει ολοένα και περισσότερο στο διαδίκτυο και οι άνθρωποι διαδρούν εικονικά- οι βιβλιοθήκες δεν χρειάζονται πλέον την στήριξη που κάποτε απαιτούσαν.

Οι βιβλιοθήκες ήδη υποφέρουν από έλλειψη πόρων. Σε αρκετές πόλεις, ακόμη και πλούσιες όπως είναι η Ατλάντα, ολόκληρες συνοικιακές βιβλιοθήκες κλείνουν. Στην πόλη Σαν Χοσέ της Καλιφόρνιας, λίγους δρόμους πιο κάτω από τις εταιρίες Facebook, Google και Apple, η δημόσια βιβλιοθήκη αναγκάζεται να μην επιτρέπει σε χρήστες με καθυστερημένες οφειλές άνω των 20 δολαρίων να δανείζονται βιβλία ή να χρησιμοποιούν τους υπολογιστές.

Ωστόσο το πρόβλημα το οποίο οι βιβλιοθήκες αντιμετωπίζουν σήμερα δεν είναι το γεγονός ότι δεν συνάδουν πια με την ψηφιακή μας καθημερινότητα. Πράγματι, στη Νέα Υόρκη και σε αρκετές άλλες πόλεις η χρήση των βιβλιοθηκών, η παρακολούθηση προγραμμάτων καθώς και ο μέσος χρόνος επίσκεψης έχουν αυξηθεί. Το πραγματικό πρόβλημα έγκειται στο γεγονός οτι τόσος μεγάλος αριθμός ανθρώπων χρησιμοποιούν τη βιβλιοθήκη για τόσους διαφορετικούς σκοπούς που τα συστήματα και οι υπάλληλοι είναι καταβεβλημμένοι. Σύμφωνα με μία έρευνα που διεξήχθη από το ερευνητικό κέντρο Pew το 2016, περίπου οι μισοί Αμερικανοί ηλικίας 16 και άνω χρησιμοποίησαν μία δημόσια βιβλιοθήκη κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους και τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων ισχυρίζονται ότι το κλείσιμο μιας τοπικής βιβλιοθήκης θα έχει «σημαντικές επιπτώσεις στην κοινότητα τους» .

Οι βιβλιοθήκες υποβαθμίζονται και παραμελούνται ακριβώς τη στιγμή που είναι πολύτιμες και αναγκαίες. Γιατί υπάρχει αυτή η ασυμφωνία; Εν μέρει, επειδή η ιδρυτική αρχή της δημόσιας βιβλιοθήκης – ότι όλοι οι άνθρωποι αξίζουν ελεύθερη και ανοιχτή πρόσβαση στον κοινό μας πολιτισμό και κληρονομιά – δεν συμβαδίζει με την λογική της αγοράς που κυριαρχεί στις μέρες μας. Αλλά συμβαίνει επίσης επειδή ολοένα και λιγότερες σημαίνοντες προσωπικότητες ενστερνίζονται τον εκτεταμένο ρόλο των βιβλιοθηκών στις σύγχρονες κοινωνίες.

Οι βιβλιοθήκες είναι ένα παράδειγμα αυτού που ονομάζω κοινωνική υποδομή (δηλαδή ένας φυσικός χώρος ή ένας οργανισμός που διαμορφώνει τον τρόπο αλληλεπίδρασης των πολιτών). Οι βιβλιοθήκες δεν παρέχουν μόνο ελεύθερη πρόσβαση σε βιβλία και άλλα αγαθά πολιτισμού, αλλά προσφέρουν επίσης συντροφικότητα για τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, δεδομένη παιδική φροντίδα για πολυάσχολους γονείς, διδασκαλία γλωσσών σε μετανάστες και ένα φιλόξενο δημόσιο χώρο για τους φτωχούς, τους άστεγους και τους νέους.

Πρόσφατα πέρασα ένα χρόνο διενεργώντας εθνογραφική έρευνα σε βιβλιοθήκες στη Νέα Υόρκη. Ερχόταν συνεχώς στη σκέψη μου η αναγκαιότητα των βιβλιοθηκών, όχι μόνο για τη ζωτικότητα μιας γειτονιάς αλλά και για να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση πολλών προσωπικών προβλημάτων.
Για τους ηλικιωμένους, ειδικά για τις χήρες, τους χήρους και για όσους ζούν μόνοι τους, οι βιβλιοθήκες είναι χώροι πολιτισμού και συντροφικότητας, μέσα από λέσχες βιβλίων, βραδιές κινηματογράφου, κύκλους ραπτικής και μαθήματα τέχνης, τρέχοντα γεγονότα και υπολογιστές. Για πολλούς, η βιβλιοθήκη είναι βασικός τόπος για να αλληλεπιδράσουν με ανθρώπους άλλων γενεών.

Για τα παιδιά και τους εφήβους, οι βιβλιοθήκες ενσταλάζουν την έννοια της ευθύνης απέναντι στον εαυτό τους και στους γείτονές τους, διδάσκοντάς τους τι σημαίνει να δανείζονται και να φροντίζουν κάτι δημόσιο και να το επιστρέφουν έτσι ώστε άλλοι να το χρησιμοποιήσουν. Οι βιβλιοθήκες αποτελούν θεόσταλτο δώρο για νέους γονείς, παππούδες και φροντιστές που νιώθουν καταβεβλημένοι όταν προσέχουν ένα βρέφος ή ένα μικρό παιδί.

Σε πολλές γειτονιές, ιδιαίτερα εκείνες όπου οι νέοι δεν είναι εγγεγραμμένοι σε πολλές εξωσχολικές δραστηριότητες, οι βιβλιοθήκες είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς μεταξύ των εφήβων και ιδιαίτερα όσων θέλουν να περάσουν χρόνο με άλλους ανθρώπους της ηλικίας τους. Αυτό συμβαίνει διότι οι δημόσιες βιβλιοθήκες είναι χώροι ανοιχτοί, εύκολα προσβασιμοί και δωρεάν. Ένα άλλος λόγος είναι το γεγονός είναι ότι το προσωπικό της βιβλιοθήκης τους καλοσωρίζει και σε πολλές βιβλιοθήκες δημιουργούν χώρους συναναστροφής για εφήβους.

Για να καταλάβουμε γιατί συμβαίνει αυτό, ας συγκρίνουμε τον κοινωνικό χώρο που παρέχει μια βιβλιοθήκη με αντίστοιχους εμπορικών εγκαταστάσεων όπως είναι τα Starbucks ή McDonald’s. Τα δεύτερα αποτελούν σημαντικά μέρη υποδομών κοινωνικοποίησης εντούτοις δεν έχουν όλοι την οικονομική δυνατότητα να συχνάζουν εκεί και δεν είναι ευπρόσδεκτοι όλοι οι πελάτες να μείνουν για πολύ χρόνο.

Οι ηλικιωμένοι και οι φτωχοί πολίτες συχνά αποφεύγουν την Starbucks, λόγω του ακριβού κόστους και της αίσθησης ότι δεν ανήκουν. Οι ηλικιωμένοι θαμώνες της βιβλιοθήκης που γνώρισα στη Νέα Υόρκη μου είπαν ότι νιώθουν ακόμα λιγότερο ευπρόσδεκτοι στα μοντέρνα καφέ, μπαρ και εστιατόρια που είναι τόσο κοινά στις άλλοτε φτωχές και προσφάτως αναβαθμισμένες συνοικίες της πόλης. Οι φτωχοί και άστεγοι θαμώνες της βιβλιοθήκης δεν σκέφτονται καν να εισέλθουν σε τέτοια μέρη. Ξέρουν από την εμπειρία ότι και μόνο να σταθείς έξω από ένα εστιατόριο μπορεί να κάνει τα αφεντικά να καλέσουν την αστυνομία. Σπάνια, όμως, βλέπει κάποιος έναν αστυνομικό σε μια βιβλιοθήκη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι βιβλιοθήκες είναι πάντα ειρηνικοί και γαλήνιοι τόποι. Κατά τη διάρκεια της έρευνας μου, έχω γίνει μάρτυρας ορισμένων θερμών επεισοδίων, παρενοχλήσεων και άλλων δυσάρεστων καταστάσεων ενώ μερικές φορές εμπλέκονται άτομα που φαινόταν να είναι ψυχικά άρρωστα ή υπό την επήρεια ναρκωτικών. Ωστόσο, τέτοια προβλήματα είναι αναπόφευκτα σε ένα δημόσιο ίδρυμα με ανοικτή πρόσβαση, ειδικά όταν οι κλινικές, οι ξενώνες αστέγων και οι τράπεζες τροφίμων συχνά απορρίπτουν εκείνους που χρειάζονται περισσότερο τη βοήθεια τους. Αυτό που παραμένει αξιοσημείωτο είναι πόσο σπάνια συμβαίνουν αυτές οι διαταραχές, πόσο πολιτισμένα επιλύονται και πόσο γρήγορα μια βιβλιοθήκη ξαναβρίσκει τον ρυθμό της.

Ο ανοιχτός χαρακτήρας και η πολυπολιτισμικότητα που ευδοκιμούν στις συνοικιακές βιβλιοθήκες ήταν κάποτε χαρακτηριστικό της αστικής κουλτούρας. Αλλά αυτό έχει πια αλλάξει. Αν και οι αμερικανικές πόλεις μεγαλώνουν περισσότερο εθνικά, φυλετικά και πολιτισμικά, συχνά παραμένουν διαιρεμένες και άνισες, με μερικές γειτονιές να αποκόπτονται ιδιαίτερα λόγω φυλής και κοινωνικής τάξης , πράγμα που γίνεται μερικές φορές εσκεμμένα και μερικές φορές λόγω των αυξανόμενων δαπανών .

Οι βιβλιοθήκες είναι μέρη όπου άτομα με διαφορετικό υπόβαθρο και ενδιαφέροντα μπορούν να συμμετέχουν σε μια ζωντανή δημοκρατική κουλτούρα. Είναι τα είδη των χώρων όπου οι δημόσιοι, ιδιωτικοί και φιλανθρωπικοί τομείς μπορούν να συνεργαστούν για να φτάσουν σε κάτι υψηλότερο από το κέρδος.

Αυτό το καλοκαίρι, το περιοδικό Forbes δημοσίευσε ένα άρθρο που υποστήριζε ότι οι βιβλιοθήκες δεν εξυπηρετούσαν πλέον σκοπό και δεν άξιζαν την  δημόσια στήριξη. Ο συντάκτης, ένας οικονομολόγος, πρότεινε ότι η Amazon θα πρέπει να αντικαταστήσει τις βιβλιοθήκες με τα δικά της καταστήματα λιανικής πώλησης και ισχυρίστηκε ότι οι περισσότεροι Αμερικανοί θα προτιμούσαν μια επιλογή ελεύθερης αγοράς. Η ανταπόκριση του κοινού – ειδικά από τους βιβλιοθηκονόμους, τους δημόσιους αξιωματούχους αλλά και απλούς πολίτες – ήταν τόσο συντριπτικά αρνητική που η Forbes διέγραψε το άρθρο από την ιστοσελίδα της.

Θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί. Σήμερα, καθώς οι πόλεις και τα προάστια συνεχίζουν να επαναπροσδιορίζονται και όπως οι πιο κυνικοί ισχυρίζονται ότι η κυβέρνηση δεν έχει τίποτα καλό να παρέχει σε αυτή τη διαδικασία, είναι σημαντικό τα ιδρύματα όπως οι βιβλιοθήκες να πάρουν την αναγνώριση που τους αξίζει. Καλό είναι να σημειωθεί ότι η λατινική ρίζα liber από το ποίο προέρχεται η λέξη library (βιβλιοθήκη στα αγγλικά), σημαίνει και «βιβλίο» και «ελεύθερος». Οι βιβλιοθήκες αντιπροσωπεύουν κάτι που χρήζει υπεράσπισης: τους δημόσιους θεσμούς που σε μια εποχή ατομικότητας, πόλωσης και ανισότητας αποτελούν το θεμέλιο της κοινωνίας των πολιτών.

Αν έχουμε μια ευκαιρία να ξαναχτίσουμε μια καλύτερη κοινωνία, οι κοινωνικές υποδομές όπως οι δημόσιες βιβλιοθήκες είναι ακριβώς αυτό που έχουμε ανάγκη.

(Άρθρο του κοινωνιολόγου Eric Klineberg δημοσιευμένο στο New York Times στις 8 Σεπτεμβρίου 2018. Μετάφραση Sofia Pi https://unepetitebibliophile.com

Δείτε το πρωτότυπο εδώ: https://www.nytimes.com/2018/09/08/opinion/sunday/civil-society-library.html?login=email&auth=login-email&fbclid=IwAR3D9VvpRMPygsmv_uyPnTb8ihfWn9j2le2uqu5QIpIJv50P8pJDJfD3yV4)

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s